«قارا تەقى»لىك ۋە «ئاق تەقى»لىكلەررېۋايەتلەر
مەقدۇم ئەزەم (خوجا ئەھمەت كاسانى) ئوقۇپئابدۇرېشىدخانرېۋايەتلەر
ئابدۇرېشىدخان خۇش تەبىئەت، شېرىن سۆزلۈكئابدۇللا بۇغرارېۋايەتلەر
ئابدۇللا بۇغرا سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ئوغلى ئات ئاتقانرېۋايەتلەر
بىر زامانلاردا كېرىيىدە موللا ئاقمەت پائات نېمىشقا ياتمايدۇ؟رېۋايەتلەر
بۇرۇنقى زاماندا، تۈلكە بىلەن بۆرە يېقىنئادەت سۆزلىرى ھەققىدە رېۋايەتلەررېۋايەتلەر
«دولانلىق يوغان ئۆتۈك»قەدىمكى زاماندا، ئارچا تۇر (ئاتۇش)رېۋايەتلەر
ناھايىتى ئۇزاق زامانلار ئىلگىرى، بۇ بوسئازنا مەسچىترېۋايەتلەر
سۇلتان سۇتۇق بۇغراخاننىڭ نەسەبى ۋە ئىسلئاشىد ۋە ئاشىد غارىرېۋايەتلەر
«تۈركلەرنىڭ ئەجدادى شىمۇشىلى دېڭىز ئىلائاشىنا ۋە تۈركلەررېۋايەتلەر
تۈركلەر ... ھونلارنىڭ باشقىچە بىر نەسلىئاقئۆستەڭرېۋايەتلەر
ئىلگىرى غولجىدىكى دېھقانلار تاغ سۈيى بىئاقسۇ (ئەردەۋىل )رېۋايەتلەر
بۇرۇننىڭ بۇرۇنىسىدا ئاقسۇ دىيارى «ئاقسۇئاقشەھەررېۋايەتلەر
بۇرۇننىڭ بۇرۇنىسىدا، ئۆتكەن زامانلاردا ئالتۇن قانرېۋايەتلەر
زولقەرنەين شەرققە قاراپ ئىلگىرىلىگەندەئالتۇنتاغرېۋايەتلەر
كىرورەن ۋە پىشامشان پادىشاھلىرى پەيدا بئالمانچۇق دۆڭرېۋايەتلەر
بۇرۇنقى زامانلاردا تارىم دەرياسىنىڭ تۆۋئاماننىساخانرېۋايەتلەر
مۇقامنىڭ ئون يەتتىنچى پىرى مەلىكە ئامانئانا قوۋۇقرېۋايەتلەر
قەدىمكى زاماندا دەقيانۇس دېگەن بىر پادىئايدىڭكۆلرېۋايەتلەر
1
بۇرۇننىڭ بۇرۇنىسىدا، تەڭرىتاغنىڭ جەنۇئاپراسىياپ ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
بۇرۇنقى زاماندا ئاپراسىياپ دېگەن بىر كىئاپراسياپ ۋە راۋاب ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
ئاپراسياپ قەشقەردە خانلىق تەخىتتە ئولتۇئوغۇزخانرېۋايەتلەر
(1) بىزنىڭ نە پادىشاھنىڭكىدەك پەرمانىمىئوغۇزخان ۋە كۆلتېگىنرېۋايەتلەر
توققۇز ئوغۇزلارنىڭ پادىشاھى ئۆزىنى ئوغۇئون ئىككى مۈچەل توغىرىسىدا رېۋايەتلەررېۋايەتلەر
1
ناھايىتى ئۇزاق زامانلار ئىلگىرى، ئىنسئويتوغراقرېۋايەتلەر
1
كېرىيىدىكى ئويتوغراق بۇرۇن ئادەمزات يئويچولپانرېۋايەتلەر
كۈنلەرنىڭ بىر كۈنى، ئوپال دىيارىنىڭ پادئىتمۇ ئۇخلاپ قالىدىكەنرېۋايەتلەر
سادىرنىڭ يۇرتلۇقلىرىدىن بىرىنىڭ بەك يامئىدىقۇت شەھىرىرېۋايەتلەر
بۇندىن ناھايىتى ئۇزۇن زامانلار ئىلگىرى ئىشتاچىرېۋايەتلەر
سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان بىر قېتىم غازاتتىئىشق يولىرېۋايەتلەر
بۇندىن خېلى يىللار ئىلگىرى، قەشقەر كونائىماملىرىمرېۋايەتلەر
ئوپال يېزا موللام بېغى كەنتىدە موللام تئىنسانلارنىڭ رىزقى نېمىشقا كېمەيتىۋېتىلگەنرېۋايەتلەر
زامان ئەۋۋەلىدە، ئىلگىرى، بۇ دۇنيا ئىنتئىپارخانرېۋايەتلەر
ھىدايتۇللا (ئاپاق غوجا) تەرىپىدىن ئۈچتۇئۆزبىكرېۋايەتلەر
چىڭگىزخاننىڭ بىرىنچى ئوغلى جورجىخان بولئۆمۈر تەقسىماتى ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
بىر كۈنى خۇدا بارلىق جانلىق مەۋجۇداتنى ئۆچكىنىڭ قۇيرۇقى نېمىشقا ئۆرە بولۇپ قالغان؟رېۋايەتلەر
ئۆچكىنىڭ قۇيرۇقى ئەسلىدە قوينىڭ قۇيرۇقىئۇلانبايرېۋايەتلەر
دەقيانۇس پادىشاھنىڭ بىر ئوغلى بولۇپ، ئئۇيغۇر مومارېۋايەتلەر
قەدىمكى چاغلاردا قۇمۇلدا خىسلەتلىك بىر ئۇيغۇرلاررېۋايەتلەر
1
ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىن شەرقتىكى نۇرغۇنئۈرۈمچىرېۋايەتلەر
ئافراسياپ زامانىدا بىر بەگ ئۆتكەن بولۇپئۈزۈم ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
بەرىكەتلىك ئالتۇن پەسىل كۈزدە ئۆتكۈزىلىئۈچ مۇھىم شەرترېۋايەتلەر
تەجەللىنىڭ ئۆيىدە ئىشلەيدىغان بىر كىشى:ئۈچمىراۋان بۇت سۇۋۇقى (ئادەم كۈچى بىلەن قېزىلىدىغان تاغ ئۆڭكۈرلىرى سوۋۇق دەپ ئاتىلىدۇ)رېۋايەتلەر
رېۋايەت قىلىنىشچە، بۇرۇنقى زاماندا قەشقئېل ئىلتەر ۋە كۆل ئېركىنرېۋايەتلەر
ئۇيغۇر دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى ئوغۇزخان داسئېل ئىلتەر، كۆل ئېركىن ۋە قاراخانرېۋايەتلەر
بۇندىن بىر نەچچە مىڭ يىل بۇرۇن يۈز بەرگئېگەر ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
ئالتۇن ئارت، كۈمۈش ئارت، زۇمرەت ئارت دەئېھرامنىڭ نەسىھىتىرېۋايەتلەر
مەھمۇد قەشقەرى كىچىك تۇرۇپلا خۇش چاقچاقئەبۇ ھەسەنرېۋايەتلەر
قاراخانىلار سۇلالىسى بىلەن ئۇلۇغ ئاغىلىئەلىشىر بىلەن بۇلبۇلرېۋايەتلەر
ئىلگىرىكى زاماندا غاياسىدىن كىچىك دېگەنئەنقاز شەھىرىرېۋايەتلەر
قەشقەر كونىشەھەر ناھىيىسىنىڭ زەمىن يېزىئەھمىيەتسىز ماھارەترېۋايەتلەر
بەدۆلەت زامانىسىدا، قەشقەردە ناھايىتى چبادام ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
مىلادى سەككىزىنچى ئەسىرىدىن بۇرۇن، تۈركبايرېۋايەتلەر
ئارا تۈركتىكى «باي» نامى ھەققىدە مۇندابۆشۈك، جىنازا، قەبرە ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
ئەرلەر دەپنە قىلىنغان قەبرىلەرنىڭ ئەڭ بۆگۈخانرېۋايەتلەر
(1) ئېيتىشلارغا قارىغاندا، ئۇيغۇرلار ۋىبۇددا مۇنارىرېۋايەتلەر
قەشقەر كوناشەھەر ناھىيىسىنىڭ بەشكېرەم يبۇغداي دېنى نېمىشقا سوقىچاق؟رېۋايەتلەر
ئۆزىنى ئالىم چاغلاپ يۈرگەن ھازازۇل خۇدابۈۋى مەريەم خېنىمرېۋايەتلەر
ھەزرىتى سۇلتان سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ھۆسن -بۈۋى مەريەم خېنىم مازىرىرېۋايەتلەر
1
قەشقەر كونا شەھەر ناھىيىسىنىڭ بەشكېرەبېدە قانداق پەيدا بولغان؟رېۋايەتلەر
رېۋايەتچىلەر شۇنداق رېۋايەت قىلىدۇرلەركبېھى ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
كۈنلەرنىڭ بىرىدە لوقمان ھېكىم بارلىق مېتاتاتۇڭارېۋايەتلەر
تاتاتۇڭا قۇچۇ ئۇيغۇرلىرىدىن، تولىمۇ ئەقتاتاگاتارېۋايەتلەر
تاتاگاتا بۇددا يىگىرمە چوڭ جەيتىيا ھەققتارانچىرېۋايەتلەر
مۇنبەت ئىلى زىمىنىنى ئىگىلىۋالغان جۇڭغاتاغۇ تاشلار ھەققىدە رېۋايەتلەررېۋايەتلەر
بوغدا تېغى
قەدىمكى زاماندا بىر ئەۋلىيا توخۇنىڭ سۇ ئىچىشى ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
ناھايىتى ئۇزۇن زامانلار ئىلگىرى ھايۋاناتوقسۇنرېۋايەتلەر
نۇرغۇن زامانلار ئىلگىرى تەڭرىتاغنىڭ جەنتوققۇز ئەجدىھا تال ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
1
رېۋايەت قىلىنىشىچە، ئۇزۇن يىللاردىن ئتوققۇز ھۇجرا(قەشقەر شەھرىنىڭ شىمالىدىكى چاقماق دەرياسى بويىغا ئويۇلغان بۇددا ئۆڭكۈرىنىڭ نامى)رېۋايەتلەر
بۇرۇننىڭ بۇرۇنىسىدا بىر پادىشاھ ئۆتكەنتىۋىزرېۋايەتلەر
يېڭىسار ناھىيىسىنىڭ ناھىيە بازىرىنىڭ غەتۆگىنىڭ بوينى نېمىشقا ئەگمەچ ۋە كەينىگە سىيىدۇ؟رېۋايەتلەر
راۋىلار مۇنداق رېۋايەت قىپتۇلەركى، ئەنبتۇزتاغرېۋايەتلەر
قەشقەر كوناشەھەر ناھىيە تاشمىلىق يېزىسىتۇغ كەنتىرېۋايەتلەر
قەشقەر كونىشەھەر ناھىيىسىنىڭ سەمەن يېزىتۇمارىسرېۋايەتلەر
كاسپى دېڭىزىنىڭ غەربىي كاۋكاز تاغ تىزمىتۇيۇقرېۋايەتلەر
«تويۇق» نامى توغرىسىدا رېۋايەتلەر ئېقىتۈركرېۋايەتلەر
جەرجارالىق ئۇستاز ئەبۇبەكرى مۇفىد ئاخىرتۈركلەررېۋايەتلەر
تۈركلەر
1
تۈركلەرنىڭ ئەجدادى ئاشنا ئىسىتۈركمەنرېۋايەتلەر
تۈركمەن بۇلار ئوغۇزلاردۇر. بۇلارنىڭ تۈرتەجەللىنىڭ ئۈچتۇرپانغا سەپىرىرېۋايەتلەر
تەجەللىنىڭ تېبابەتچىلىك، شېئىرىيەت، ئىلتەكلىماكانرېۋايەتلەر
تەكلىماكان
1
«پەرھات ئۆستىڭى» بىر قانچەتەلۋىچۈك دەرياسىرېۋايەتلەر
قەشقەر كوناشەھەر ناھىيىسىنىڭ پاختەكلى يتەلەمەترېۋايەتلەر
تەلەمەت داۋىنى ئۆزىنىڭ ھاۋا كىلىماتىنىڭتەمبۇر، ئۇد ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
«تارىخى رەۋزە تۇسسافا» ۋە «تارىخى رەشىدجايپاچچىمرېۋايەتلەر
رېۋايەت قىلىنىشىچە، سولتان سۇتۇق بۇغراخجۇداخ(تاۋاب قىلىش دېگەن مەنىدە)رېۋايەتلەر
چىڭگىزخان دەۋرىدە موڭغۇللار بۇتقا تاۋابجۇغۇلداق ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
جۇغۇلداق (بىر خىل قۇش، چۇغۇلداق دەپمۇ ئجۇۋازچى مەھەللىسىرېۋايەتلەر
رېۋايەت قىلغۇچىلار شۇنداق رېۋايەت قىلىدجەمەتلا غوجام مازىرىرېۋايەتلەر
ئاتۇش شەھىرىنىڭ شىمالىي تەرىپىگە جايلاشخاقان شۇرېۋايەتلەر
زۇلقەرنەين سەمەرقەنتتىن ئۆتۈپ، تۈرك شەھخانئۆيرېۋايەتلەر
خانئۆي - قەشقەر كوناشەھەر ناھىيىسىنىڭ بخوتەن (ئۇدۇن)رېۋايەتلەر
بۇرۇنىسىدا، ئۇدۇن زىمىنى ئادەمزات يوق چخوتەن گېلىمى ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
خوتەن پادىشاھنىڭ گۈلەمخان ئىسىملىك بىرخورخان ۋە قىزىل گوشۇ، قارا گوشۇرېۋايەتلەر
قەدىمكى زاماندا تۈبۈتلەر ئۇيغۇرلارنى «خدانىشمەن ئەلىشىررېۋايەتلەر
ئىلگىرى كۈنپېتىشتا خوراسان دېگەن مەملىكدولانلىقلاررېۋايەتلەر
1
بىر رېۋايەتتە، دولانلار مەكىتتىن تارتدەمدەر ھەققىدە رېۋايەترېۋايەتلەر
مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مەدىنىدىن مەككىگرابىيە كاشىغەرىرېۋايەتلەر
يۈسۈپ قادىرخان غوقام زامانىسىدا رابىيە رېھانەم كېچىكىرېۋايەتلەر
بۇرۇن ئاليا دېگەن بىر باي ئۆتكەنىكەن. بزەمىنرېۋايەتلەر
چاغتايخان پۈتۈن ئوتتۇرا ئاسىيادا ئۆز ھۆسائادەت بەگرېۋايەتلەر
بۇرۇنقى زاماندا دولانلىقلارنىڭ سائادەت