«tubt» لەر ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
مەھۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىللار دىۋانى» ئابدۇرىشىتخان ھەققىدىكى رىۋايەتئەپسانىلار
ھەپتىدىن بۇيان سېتىپ ئالغان يىپلىرىنى ئئات نېمە ئۈچۈن ياتمايدۇ؟ئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە خەلق ئاغزىدىن توپلانغان.
بۇرئادىمىي ئات ئەپسانىسىئەپسانىلار
تولستوينىڭ «ئۆزبىكستاننىڭ قەدىمكى مەدىنئالانقىۋا ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مۇللا مۇسا سايرامنىڭ «تارىخى«ئالتۇن قان» رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىل«ئامانشا» دېگەن ئىسىم توغرىسىدائەپسانىلار
بۇرۇن پىچاننىڭ ھازىرقى ئامانشا دېگەن مەئاناخىتا ھەققىدە ئەپسانەئەپسانىلار
خۇش قامەت، كەمىرىنى مەھكەم باغلىغان، توئەبۇ ئېلى ئىبنى سىنا رىۋايىتىئەپسانىلار
سۇلتان مەھمۇتنىڭ ھەكىم ئىبنى سىنانى تۇتئەپراسياپ ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىل«ئەرگىنە قۇن» رىۋايىتىئەپسانىلار
شەرىپىدىن ئۆمەرنىڭ «ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدئەسما پەرى ھەققىدەئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھات بىلەن ئوخشاش.
ئاسمان مئەسھابۇلكەف (قاف)
- (غار كىشلىرى)ئەپسانىلار
ئەسھابۇلكەف - تۇرپاندىكى بىر مازارنىڭ نئەفرات ۋە توققۇز قىز ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانىنى قەشقەر قورغان قازىرىقتىكى ئوغۇزخان ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مىللەتلەر نەشرىياتى نەشر قىلئوغۇزخان ئەپسانىسىئەپسانىلار
ئوغۇزخان ئوۋغا چىقىپتۇ. ئالدىدىكى كۆلنىئوغۇزخاننىڭ بالىلىرى ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مىللەتلەر نەشرىياتى نەشر قىلئوماي ئىلاھىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە قەدىمىكى خەنزۇچە، سانىسكرىتچ«ئون ئۇيغۇر» ۋە «توققۇز ئوغۇز» رىۋايىتى.ئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت خىۋەخانى ئۇبۇلغازىنىڭ «شەجەر«ئۆزبەك» نىڭ پەيدا بولۇشىئەپسانىلار
(3) بۇ رىۋايەت «تارىخىي ھەمدى» ناملىق كئۇيغۇر چالغۇ - مۇزىكىلىرى ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە موللا ئىسمەتۇللا مۆجىزىنىڭ «ئۇيغۇر خاقانى _ بۆكۈتېكىن ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە ئىستامبۇلدا نەشر قىلىنغان «ب«ئۇيغۇر» دېگن نامنىڭ كېلىپ چىقىشىئەپسانىلار
مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىللار دىۋانى»ئۇيغۇرلارنىڭ قەدىمكى ئادىتى ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مىللەتلەر نەشرىياتى نەشر قىلئۇيغۇرلارنىڭ كېلىپ چىقىشى ھەققىدەئەپسانىلار
ئىگىز ھارىۋىلىقلار قەدىمكى قىزىل تۇرالائۇيغۇرلارنىڭ كېلىپ چىقىشى ھەققىدىى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «مەدىنىي يادىكارلىقلار» ژۇرن«ئۇيغۇر» ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «تارىخىي ئومۇمىيە» دېگەن كىتئىپارخان ھەققىدىكى رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەتنى شىنجاڭ داشۆدىكى ئابدۇرىشىتئىدىقۇت رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت «ئۇيغۇرلارنىڭ قىسقىچە تارىخىئىدىقۇت شەھىرىنىڭ پەيدا بولۇشىئەپسانىلار
مىلادىدىن خېلى يىللار ئىلگىرى تۇرپاننىڭئىسكەندەر رىۋايىتىئەپسانىلار
«تارىخى تابارى» دا ئىسكەندەرنىڭ زولقەرن«ئىشتاچى» دېگەن نامنىڭ كېلىپ چىقىشىئەپسانىلار
سۇلتان سوتۇق بۇغراخان بىر قېتىم غازاتتىئىككىنچى ئادەم نوھ ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە موللا سايرامنىڭ «تارىخىي ھەم«ئىككى ياراتقۇچى كۈچ» ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە زەردۇشتلارنىڭ «ئاۋۇمىتا» كىتئىككى يول باشچىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت پارس تارىخچىسى رەشدىنىڭ «تارئىلى تورغىيى ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە ئابدۇللا تالىپنىڭ «قاينام ئۆئىمام مالىك ئەجدەر رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت خەلق ئارىسىدىن توپلاندى.
ئىم«ئىمامى ئاسمخان غوجام» ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
ئىسلامىيەت دەۋرىدە ئىمامى ئاسمخان دەيدىباتۇر تەڭرىقۇت ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت تارىخچى سىماچيەننىڭ «تارىخنابەھمان ۋە دارائەپسانىلار
سىياۋۇش ئەپسانىسىدە تەسۋىرلىنىشىچە، كەيبۆرە توتېم ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مىللەتلەر نەشرىياتى نەشىر قىبۆرە توتېم ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە خىۋەخانى باھادىرخاننىڭ «شەجەبۆكۈخان ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە دوساننىڭ «موڭغۇللارنىڭ مەخپىبۇلبۇل ۋە قىزىلگۈلئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى نەشرىيبۈبى رابىيە رىۋايىتى.ئەپسانىلار
يۇقرىقى ژورنالىدىن ئېلىندى.
پامىرنىڭ شە«بۈبى رابىيە مازىرى» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «قەشقەر ئەدەبىياتى» ژۇرنىلى «بىرنى بىر دېگۈلۈك» رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ راىۋايەتنى شىنجاڭ داشۆدىكى ئابدۇرىشىبېھىنىڭ نېمە ئۈچۈن سۈيى يوق؟ئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھاتقا ئوخشاش.
بۇرۇن خۇدايىپاختەك توغرىسىدا ئەپسانەئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھاتقا ئوخشاش.
پاختەك بۇرۇن«پەرھات ئۆستىڭى» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانىنى 1978 - يىلى يەركەن ناھىيىسپىڭ لياڭ ئارىلاشما غوز (胡) لىرى ھەققىدىكى رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت «سۈينامە» دېگەن كىتابتىن ئېل«تارانچى» رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت ئابدۇللا تالىپنىڭ «قاينام ئۆتاغدىن نېمە ئۈچۈن ئاۋاز چىقىدۇ؟ئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھات بىلەن ئوخشاش.
بۇرۇنقى «تاۋۇز يىگەن دۆڭ» ئەپسانىسىئەپسانىلار
تاۋۇز يىگەن دۆڭ - لوپنۇر ناھىيىسىدىكى ب«تەكلىماكان» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانىنى 1978 - يىلى لوپنۇر ناھىيىستەڭگە تاغ ھەققىدە ئەپسانەئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھات بىلەن ئوخشاش.
بۇرۇنقى «توپاتار غوجام» ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە ئالمۇتىدا نەشر قىلىنغان «ئۇيتوپاق بالاسى ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مىللەتلەر نەشرىياتى نەشر قىل«توققۇز ئوغۇز»، «ئون ئۇيغۇر» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «بۈيۈك تۈرك تارىخى» دېگەن كى«توققۇز ھۇجرا» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە خەلق ئارىسىدىن توپلانغان.
زاتۇرپاندىكى«يەتتە ئەۋلىيا ئۆڭكۈرى» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئىجادىيىتتۇمارىس ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە ئىستامبۇلدا نەشر قىلىنغان «ب«تۈرك» سۆزى ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىلتۈركلەرنىڭ ئەجدادلىرى ھەققىدە ئەپسانىلەرئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە گاڭ لى، يەنشۇ قاتارلىقلار تە«تىلسىملىق قەلئە» ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە شىنجاڭ داشۆ نەشر قىلغان «خەلجەمىشىت ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «ئاۋىستا»، «شاھنامە» ۋە ناۋاجۇداخلار ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
جۇداخ مۇڭغۇلچە سۆز بولۇپ، جۇبۇت، داخ _ «جىگدە يېغىلىقى» رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت موللا مۇسا سايرامنىڭ «تارىخى«جىيا» توغرىسىدا رىۋايەتئەپسانىلار
جىيا _ خوتەن رايونىدىكى يۇرتنىڭ ئىسمى.
چولپانئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھات بىلەن ئوخشاش.
بۇرۇن بىچىگىللار ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركى تىلچىن ۋە ماچىن ئەپسانىسىئەپسانىلار
چىن بىننى ياپەس ناھايىتى ئەقىللىق، زېرەخارەزىم ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت تولسىتوينىڭ «قەدىمكى خارەزىم«خامى گۇا» (قۇمۇل قۇغۇنى) ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت «شىنجاڭ گېزىتى» 1980 - يىل 9خوتەن ئاق سېپىل رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت شۇەن جۇاڭنىڭ «بۈيۈك تاڭ دەۋرخوتەن ئاق سېپىل شەھىرى ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇرۇنقى زاماندا ھونلادىن يۈز مىڭلىغان ئخوتەن گىلىمى _ گۈلەم ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە ئالمۇتىدا نەشر قىلىنغان«ئۇيغخوتەن ھەققىدىكى ئەپسانەئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە س. ئەخمەت. قۇربان ۋەلى يازغادەريانى توسقان چوڭ تاش ھەققىدەئەپسانىلار
ئاتۇش بىلەن سوۋېت چېگرىسىدا بىر دەريا بدېڭىز ئىلاھىنىڭ كېيىنكى ئەۋلادىلىرى ھەققىدىكى رىۋيەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت «چيۇ ياڭدىكى ھەر خىل ئاچىلاررۇستەم ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «ئۆزبېك خەلق ئاغزاكى پوئېتىكزارىئادىر ۋە ئاداتىدا قىسسىئەپسانىلار
مىدىيا شاھى گىستاسىپنىڭ كىچىك ئۇكىسى زى«زەر ئەپشان» توغرىسىدائەپسانىلار
بۇرۇنقى زاماندا يەركەن پادىشاھىنىڭ بىر سادىر پالۋان ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت ي. مۇخلىس يازغان «سادىر پالۋسادىر پالۋان ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
سادىر پالۋان دېھقانلارغا باش بولۇپ، مانسادىر پالۋان ھەققىدە رىۋايەتئەپسانىلار
سادىر پالۋان دۈشمەنلىرى بىلەن بولغان كۈسامساق ھەققىدەئەپسانىلار
يۇقىرىقى ئىزاھاتقا ئوخشاش.
بۇرۇن بىر ئاسەنەمجاننىڭ غېرىپنى ئىزلىشىئەپسانىلار
داستانچى روزى مەھەممەت خاتىرىلىگەن «غېرسۇلتان ئارسلانخان رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت خەلق ئارىسىدىن توپلاندى.
سۇلسۇ مۇ ئەككىلى خۇببى يىگىت ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە غۇلاموپنىڭ «خارەزىمنىڭ سۇغۇرسىيانپى ئەپسانىلىرىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «مىراس» ژۇرنىلىرنىڭ 1983 - يسىياۋۇش رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە «تارىخى تابارى» ناملىق كىتابشەھىرى كەتەك ئەپسانىسىئەپسانىلار
كەتەك - كېتىك دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ ھازىرقشەھىرى كېتىك رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت شىنجاڭ داشۆدە بېسىلغان «خەلقشىراق ئەپسانىسىئەپسانىلار
بۇ ئەپسانە گىرىك تارىخچىسى پولىۋىننىڭ ««شېرىن قىز» ئەپسانىسىئەپسانىلار
شېرىن دېگەن قىز شۇنداق گۈزەل ئىكەنكى، ئفارابى ھەققىدىكى رىۋايەتئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت مىللەتلەر نەشىرىياتى نەشر قىقارا بۇغراخان رىۋايىتىئەپسانىلار
«گۈلستان» ژۇرنىلىنىڭ (ئۆزبېكچە) 1970 - قاراخان رىۋايىتىئەپسانىلار
بۇ رىۋايەت رەمىزىنىڭ «ئالىپقۇلئەخبار» نقاراخان ۋە ئوغۇزخان ئەپسانىسىئەپسانىلار
تۈركنىڭ چەۋرىسى ئەلەنجەخان ئاخىرقى ئۆمر
