ئاشۇراخۇن غەرىبى

ئۇيغۇر مەشھۇر شەخسلىرى خوتەنلىك شائىر ئاشۇراخۇن غەرىبىنىڭ 19 - ئەسىرنىڭ 60 - يىللىرىنىڭ ئاخىرىدا ياراتقان «ئەمىر ئالىي» ناملىق داستانىمۇ موللا بىلال نازىمى، موللا شاكىر، ئاسىينىڭ ئەسەرلىرىگە ئوخشاش 1864 - 1867 - يىللار ئارىلىقىدا شىنجاڭدا بولۇپ ئۆتكەن زور ئىجىتمائىي - تارىخىي ۋەقەلەرگە بېغىشلانغان. شائىر ئۆز داستانىدا ئەنە شۇ يىللاردا كۆتۈرۈلگەن خەلق قوزغىلاڭلىرى ھارپىسىدىكى خەلق تۇرمۇشىنى ناھايىتى ئېنىق ۋە ئوبرازلىق قىلىپ تەسۋىرلىگەن: «ئالۇر ئېردى ئالباڭ قويۇپ نەچچە ئات، كى بەرسە تۈگىمەس ئالۇر ئېردى پات. كى خام، پاختا، ئايلىق، چاپانلىق پۇلى، كى ئۈشرى كەنتىن ئالۇر بىر يولى. كى يىغىلار ئېردى كېچە - كۈندۈز ئېرىغ، مۇسۇلمانلارنىڭ رەڭگى بولدى سېرىغ.» ئاشۇراخۇن غەرىبىنىڭ خەلق دۈشمەنلىرىنىڭ ماھىيىتىگە قارىتىپ ئېيتقان تۆۋەندىكى مىسرالىرى خەلق ماقال - تەمسىللىرىنى بەدىئىي ئەدەبىياتتا ئىجادىي پايدىلىنىشنىڭ ئۈلگىسىدۇر: «قارا يۇڭنى ھەر قانچە يۇۋغان بىلەن، ئاقارغايمۇ سۇ ئىچرە تۇرغان بىلەن. » شائىرنىڭ تۇغۇلغان ۋە ۋاپات بولغان ۋاقتى، باشقا ئىجادىي مىراسلىرى ھازىرچە مەلۇم ئەمەس.