قۇشقاچ بىلەن تۈلكە
ئۇيغۇر خەلق مەسەللىرى
قۇشقاچ قۇغى كىچىك بولغىنى بىلەن دائىم باشقىلارنىڭ كەينىدىن غەيۋەت قىلىشنى ياخشى كۆرىدىكەن.
بىر كۈنى، قۇشقاچ ئەپەندى دەرەخ ئۈستىدە تۇرۇپ، توشقان ئەپەندىنىڭ ئورمان ئىچىدىن يۈگۈرگىنىچە كېلىپ، ئۆزى قونۇپ تۇرغان دەرەخنىڭ ئاستىدا توختىغانلىقىنى كۆرۈپتۇ ۋە ئۇنىڭ:
- كارامەت ئىشتىن بىرنى قىلىپ، تۈلكىنى تازا بىر خاپا قىلمىسام! - دېگەنلىكىنى ئاڭلاپ قاپتۇ.
- توشقانجان، ھەرگىز ئۇنداق قىلمىغىن! سېنىڭ بۇ گېپىڭنى تۈلكىگە دەپ قويمىسام، - دەپتۇ.
- قانداق قىلارمەن؟ ئەگەر بۇ سەت قۇشقاچ بايىقى گېپىمنى تۈلكە ئەپەندىگە دەپ قويسا... دەپ ئويلاپتۇ توشقان. توشقان خېلى ئويلانغاندىن كېيىن:
- نېمىدەپ جاۋاب بېرىشىمنى بىلىۋالدىم! - دەپ ۋارقىراپ كېتىپتۇ ۋە ئۇدۇل تەرەپتىن يۈگۈرۈپ كېلىۋاتقان تۈلكە ئەپەندىنى كۆرۈپ قاپتۇ - دە:
- تۈلكە ئەپەندى، تۈلكە ئەپەندى! - دەپ چاقىرىپتۇ.
- نېمە ئىش؟ - دەپ سوراپتۇ تۈلكە.
- مېنىڭ قېشىمغا كەلمەمسىز؟ - دەپتۇ توشقان ئەپەندى.
- نېمىشقا؟ - دەپ سوراپتۇ تۈلكە.
- مېنى يەۋەتكىلى، ئۆيۈمگە ئوت قويۇۋەتكىلىچۇ.
- نېمىشقا بۇنداق دەيسىز؟
- بىرىنىڭ دەپ بېرىشىچە، - دەپتۇ توشقان ئەپەندى، - سىز مېنى يەۋېتىپ، ئۆيۈمنى ئوت قويۇپ كۆيدۈرۈۋەتمەكچى بوپتىكەنسىزغۇ؟
- بۇ گەپنى كىمدىن ئاڭلىدىڭىز؟
- قۇشقاچتىن.
- ھە، قۇشقاچتىن؟!
ئەتىسى، قۇشقاچ بىلەن تۈلكە ئەپەندى ئورمانلىقتا ئۇچرىشىپ قاپتۇ. شۇنىڭ بىلەن قۇشقاچ ئەپەندى قاتتىق ۋارقىراپ، تۈلكىنى چاقىرىپتۇ.
- ماڭا دەيدىغان نېمە گېپىڭ بار؟ - مېنىڭ قۇلىقىم ياخشى ئاڭلىمايدىغان بولۇپ قالدى. گېپىڭ بولسا، بېشىمغا قونۇپ ئولتۇرۇپ سۆزلە.
شۇنىڭ بىلەن قۇشقاچ ئۇچۇپ بېرىپ، تۈلكىنىڭ بېشىغا قونۇپتۇ.
- گېپىمنى ئېنىق ئاڭلىسۇن دېسەڭ، ئەڭ ياخشىسى، مېنىڭ ئاغزىمغا قونۇپ تۇرۇپ سۆزلىگىن، - دەپتۇ تۈلكە.
قۇشقاچ تۈلكىنىڭ ئاغزىغا قونۇپتۇ. تۈلكە >ھاپ< قىلىپ قۇشقاچنى يالماپ - يالماپ، يۇتۇۋېتىپتۇ ۋە:
- ئەمدى مېنىڭ غەيۋىتىمنى قىلىپ باققىنچۇ! - دەپتۇ.