تۇرمالىن

ھەرخىل ياقۇتلار تۇرمالىن كالتسىي كاربىد دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل رۇدا، كالتسىي كاربىد تەركىبىدە بوروسىلىكات بولغان بىر خىل مۇرەككەپ رۇدا بولۇپ، كرىستالى تۈۋرۈكسىمان، تۈۋرۈك يۈزىدە ۋېرتىكال سىزىقچىلار بولىدۇ، تۈۋرۈك گەۋدىسىنىڭ توغرا كەسمە يۈزى كۆپۈنگۈ ئۈچ بۇلۇڭ شەكلىدە، كۆپىنچە نۇرسىمان، يىڭنىسىمان ياكى تۈۋرۈكسىمان توپلانما ھالىتىدىمۇ بولىدۇ، قاتتىقلىق دەرىجىسى خرۇستالدىن پەرقلەنمەيدۇ. تۇرمالىن بېسىمغا ئۇچرىغاندىن كېيىن پيېزوئېلېكترىك خرۇستالدەك توك ھاسىل قىلىپلا قالماستىن، بەلكى ئىسسىقلىق قوبۇل قىلغاندىمۇ توك ھاسىل بولىدۇ، شۇڭا كىشىلەر ئۇنى كالتسىي كاربىد (石气电) دەپ ئاتايدۇ. كالتسىي كاربىد مانگان، تۆمۈر، لىتىي، ماگنىي، خروم، ۋانادىي قاتارلىق مېتال ئىئونلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقتىن، ھەمىشە قىزىل، يېشىل، كۆك، قوڭۇر قاتارلىق يارقىن رەڭلەردە بولىدۇ. گۆھەر ماتېرىيالى قىلىنىدىغانلار ئاساسلىقى ناترىي لىتىيلىق كالتسىي كاربىد ۋە كالتسىي لىتىيلىق كالتسىي كاربىد. ئۇلارنىڭ سۈزۈكلۈك دەرىجىسى يۇقىرى، نۇقسانسىز، گۆھەر قىلىپ پىششىقلاپ ئىشلەنگەندىن كېيىن تۇرمالىن دەپ ئاتىلىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدىكى ھال رەڭ ۋە ياپيېشىل رەڭدىكىلىرى ناھايىتى قىممەتلىك. ھەر خىل رەڭدىكى سۈزۈكلۈك دەرىجىسى يۇقىرى بولغان تۇرمالىن قىممەتلىك قاشتاش ئويمىچىلىق ماتېرىيالى ھېسابلىنىدۇ. ھۈنەرۋەنلەر ئۇلارنىڭ تەبىئىي رەڭگىدىن ئۇستىلىق بىلەن پايدىلىنىپ، ھەر خىل سەنئەت بۇيۇملىرىنى ئويۇپ چىقىدۇ. تۇرمالىن كۆپىنچە گرانىت تاشلار ئىچىدىكى مىنېرال كرىستاللىرى چوڭ بولغان خالتىسىمان ياكى قىسىلچاق كامارلاردىن چىقىدۇ. ئېلىمىزنىڭ شىنجاڭدىكى ئالتاي ۋە ئىچكى موڭغۇل قاتارلىق جايلاردىكى پېگماتىتتىن ھەر خىل رەڭلىك تۇرمالىن چىقىدۇ. ئالتايدىن چىقىدىغان تۇرمالىن ئەڭ داڭلىق. دۇنيادىكى تۇرمالىن ئاساسلىق چىقىدىغان دۆلەتلەردىكى تۇرمالىنلارنىڭ شەكلى ۋە رەڭگى ئۆزگىچىلىككە ئىگە.