تۇنجى قېتىم ئاۋازدىن تېز ئۇچۇش

دۇنيادىكى ئەڭلەر ئاۋاز تېزلىكى ئاۋاز دولقۇنىنىڭ مۇھىتتا تارقىلىش تېزلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئاۋازنىڭ تېز ياكى ئاستا تارقىلىشى مۇھىتنىڭ خاراكتېرى ۋە ھالىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. مەسىلەن: ئادەتتە ئاۋاز دولقۇنىنىڭ ھاۋادا تارقىلىش تېزلىكى سېكۇنتىغا 340 مېتىر ئەتراپىدا بولىدۇ. «ئاۋازدىن تېز ئۇچۇش» دېگەننى ئاممىباب قىلىپ ئېتيقاندا، ئاۋاز تېزلىكىدىن تېز ئۇچۇش دېگەنلىك بولىدۇ. ئىلىم - پەندىكى ئېنىقلىمىسى ماخ سانى بىر دىن چوڭ بولغان ئۇچۇشتۇر. ئاۋازدىن تېز ئۇچۇش بۈگۈنكى كۈندە ئەجەبلىنەرلىك ئىش ئەمەس. ھازىر رىئاكتىپ ئايروپىلاننىڭ ئەڭ يۇقۇرى بولغان ئوتتۇرىچە ئۇچۇش تېزلىكى ئاۋاز تېزلىكىنىڭ 3 ھەسسىدىن يۇقۇرى بولۇپ، ئۇچۇش ئېگىزلىكى 30 مىڭ مېتىرغا يېتىدۇ. لېكىن مۇشۇ ئەسىرنىڭ 40 - يىللىرىدا رىئاكتىپ ئايروپىلان ھەقىقىي ئىشلىتىشكە باشلانغان دەۋردە تۇنجى قېتىم ئاۋازدىن تېز ئۇچۇش پەۋقۇلئاددە زور خەۋەر ھېسابلغان ئىدى. ئامېرىكا ھاۋا ئارمىيىسىنىڭ 24 ياشلىق ئۇچقۇچىسى كاپىتان چارلېز ئېگىر 1947 - يىل 14 - ئۆكتەبىر كۈنى كالفورنىيە شىتاتىدىكى ئېدۋارد ھاۋا ئارمىيىسى بازىسى بوشلۇقىدا ئامېرىكىنىڭ بىر زاۋۇتىدا ئىشلەنگەن «SX -1» تىپىدىكى راكىتا ئايروپىلاننى ھەيدىدى. ئايروپىلان 12 مىڭ 800 مېتىر ئېگىزلىكتىكى ھاۋا بوشلۇقىغا كۆتۈرۈلگەندە، ئېگېر 1.04 ماخ ئۇچۇش تېزلىكى بىلەن ئاۋازدىن تېز ئۇچۇشنى تۇنجى قېتىم مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۇرۇندىدى. «SX -1» تىپىدىكى راكىتا ئايروپىلاننىڭ گەۋدىسى ئاليومىن قېتىشمىسىدىن ياسالغان بولۇپ، زەمبىرەك ئوقىغا ئوخشاپ كېتەتتى. بۇ ئايروپىلاننىڭ قانىتى قىسقا ۋە نېپىز بولغانلىقتىن، يەردىن ئۆزى كۆتۈرىلىيەلمەيتتى. شۇڭا ئۇچاغدا ئىككىنچى «B -29» تىپىدىكى ئايرۇپىلان ئۇنى ھاۋاغا تارتىپ چىقىپ ئوت ئالدۇرغاندىن كېيىن ئاندىن ئۇچالايتتى. بۇ ئايروپىلان ھازىر ئامېرىكىدىكى ۋاشىنگىتون ئالەم بوشلۇقى قاتىنىشى مۇزىيىدا ساقلانماقتا. (گۇي يۇڭدىڭ)